تکالیف و وظایف شیعه در زمان غیبت امام زمان (عج) چیست؟

پاسخ: با توجه به احادیث خاندان وحی، در عصر غیبت، وظایف و تکالیفی برای شیعه مشخص و معین نموده اند که بخشی از آنها بدین ترتیب است:

1. معرفت و شناخت آن حضرت: یکی از وظایف شیعه نسبت به امام زمان (عج) بدست آوردن شناخت صفات و آداب و ویژگی های آن جناب و علایم حتمی ظهور او می باشد. زیرا آن حضرت، امامی است واجب الاطاعه و هر کس که اطاعتش واجب است باید صفاتش را شناخت، تا با شخص دیگری که مقام او را به دروغ و ستم ادّعا می کند، اشتباه نگردد. بنابراین شناخت و دانستن صفات مولایمان حضرت حجت (ع) واجب است. امام صادق (ع) فرموده است: «به درستی که بهترین و واجب ترین فریضه ها بر انسان شناخت پروردگار و اقرار به بندگی اوست و پس از آن شناخت فرستاده خداست و گواهی دادن به پیغمبری او ... و بعد از آن، شناختن امامی است که به صفت و نامش در حال سختی و راحتی به او اقتدا می نمایی.»

2. انتظار فرج و ظهور آن حضرت: با توجه به معنای لغوی انتظار گاهی چنین تصور می شود که وظیفه ما تنها آن است که به انتظار روزی بنشینیم که امام منتظر (ع) بیاید و کفر را از بین ببرد و اسلام و مسلمین بتوانند در سایه قیام او در امن و امان زندگی کند و ما در زندگانی خود هیچ گونه مسئولیت دینی برای قیام نداریم. این عقیده شیعه نیست. انسان منتظر انسانی است: امیدوار، پویا، گویا، در تلاش، دشمن شکن، جَو شکن، تعالی جوی، در سوز و گداز، آگاه، با مردم و در میان مردم، مومن و معتقد به راه محبوبی که درطلب آن می سوزد و می گدازد و بالاخره «منتظِر» یعنی زمینه ساز «منتظَر». امام صادق (ع) می فرماید: «هر کس خواسته باشد از یاران قائم (ع) ما شود، باید که منتظر باشد و با پرهیزکاری و خویهای پسندیده عمل کند، و اوست منتظر؛ پس هر گاه بمیرد و قائم پس از مردنش به پا خیزد، پاداش او مثل کسی خواهد بود که دوران حکومت آن حضرت را درک کرده باشد.»

3. محزون بودن از فراق آن حضرت: این امر، یکی از نشانه های دوستی و اشتیاق به آن امام است. امام رضا (ع) می فرماید: «چه بسیار زنان جگر سوخته مومنه و چه بسیار مردان مومن جگر سوخته خواهند بود، آنگاه که ماء معین (امام زمان) مفقود و غایب گردد.»

4. دعا کردن برای آن حضرت: دعاهای بسیاری با فواید مختلف ذکر شده که در اینجا فقط به ذکر آنها اکتفا می کنیم: دعای عهد، دعایی که برای روا شدن حاجت و تعجیل در فرج ذکر شده که خود امام زمان آن را تعلیم فرموده (الهی عظم البلاء و برح الخفاء ...)، دعای حضرت مهدی (عج) (اللهم ارزقنا توفیق الطاعه ...)، دعا جهت سلامتی آن حضرت (اللهم کن لولیک ...)

5. صدقه دادن به نیابت از آن حضرت: این امر نشانه مودت و دوستی آن جناب و ولایت اوست.

سیّدبن طاووس در کتاب کشف المحجه به فرزندش چنین سفارش می کند: «... در پیروی و وفاداری و تعلّق خاطر و دل بستگی نسبت به آن حضرت به گونه ای باش که خدا و رسول او و پدران آن حضرت و خود او از تو خواهند، و حاجات آن بزرگوار را بر خواسته های خود مقدّم بدار، هنگامی که نمازهای حاجت را به جای می آوری و صدقه دادن از سوی آن حضرت را، پیش از صدقه دادن از سوی خودت و عزیزانت قرار ده، و دعا کردن برای آن حضرت را مقدّم بدار، که سبب می شود به سوی تو توجه فرماید و به تو احسان نماید ...»

6. حج رفتن به نیابت از آن حضرت: این کار، بین شیعیان در روزگار قدیم متداول بوده است. حاجیان، معمولاً در مراسم عبادی – سیاسی حج، بعد از اینکه اعمال واجب خود را انجام دادند، سعی می کنند اعمال حج را به نیابت از طرف محبوبترین افراد خود نیز انجام دهند. حضرت مهدی (ع) که محبوبترین افراد نزد شیعیان است، از هر کس شایسته تر است که به نیابت از آن حضرت حج به جای آورده شود.

7. قیام هنگام شنیدن نام آن حضرت: شایسته است یک شیعه واقعی هر گاه نام مبارک آن حضرت، خصوصاً قائم برده می شود، برخیزد و به احترام آن امام تمام قد بایستد، چنانکه سیره بعضی از امامان معصوم (ع) ما چنین بوده است.

از وظایف مهم دیگر شیعیان در دوران غیبت آن حضرت می توان به موارد ذیل نیز اشاره کرد که تفصیل آنها در این مجال نمی گنجد.

دعا برای حفظ ایمان، سعی در اصلاح جامعه و امر به معروف و نهی از منکر، تزکیه و خودسازی.